Novi Sad

Giga Geršić (1895–1957): Znameniti pravnik, državnik i publicista

Giga Geršić je bio jedna od najistaknutijih figura srpske i jugoslovenske intelektualne elite 20. veka, čije je delovanje obuhvatalo univerzitetsku karijeru, državničke dužnosti i plodonosnu publicističku delatnost. Rođen u Novom Sadu, svojim radom je ostavio neizbrisiv trag u oblasti međunarodnog prava i diplomatije, značajno utičući na formiranje pravne misli u regionu, ali i na međunarodnoj sceni. Njegova karijera svedoči o posvećenosti nauci, uvažavanju pravnih principa i dubokom razumevanju geopolitičkih izazova svog vremena.

Mladost i obrazovanje

Giga Geršić rođen je 17. maja 1895. godine u Novom Sadu, u uglednoj građanskoj porodici srpskog porekla, koja je negovala prosvetiteljske vrednosti i akademsku tradiciju. Osnovno i srednje obrazovanje stekao je u rodnom gradu, završivši čuvenu Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju, gde se istakao kao briljantan učenik sa izuzetnim afinitetom prema društvenim naukama i filozofiji. Njegova mladost, provedena u multikulturalnom okruženju austrougarskog Novog Sada, oblikovala je njegov kosmopolitski duh i rano interesovanje za međunarodne odnose i pravne sisteme.

Visoko obrazovanje nastavio je studirajući pravo na renomiranim evropskim univerzitetima. Prvo je upisao Pravni fakultet Univerziteta u Beču, gde je diplomirao 1917. godine, a potom je svoje studije usavršavao u Parizu. Na Sorboni je stekao doktorat pravnih nauka 1920. godine, odbranivši disertaciju pod naslovom "Pravni položaj neutralnih država u pomorskom pravu nakon Velikog rata" (La position juridique des États neutres après la Grande Guerre maritime). Ova disertacija, objavljena iste godine, izazvala je značajnu pažnju u akademskim krugovima i nagovestila Geršićevu buduću ekspertizu u oblasti međunarodnog javnog prava. Njegovo obrazovanje u centrima evropske pravne misli omogućilo mu je da usvoji najsavremenije teorijske pristupe i kritički analizira složene pravne fenomene.

Rad i delovanje u Novom Sadu

Iako je veći deo svoje akademske i državničke karijere Giga Geršić izgradio u Beogradu, nikada nije prekinuo duboke veze sa svojim rodnim gradom Novim Sadom. Njegov doprinos lokalnoj intelektualnoj sceni bio je nemerljiv. Bio je aktivan član Matice srpske, jedne od najstarijih i najuglednijih srpskih kulturnih i naučnih institucija. Njegov angažman u Matici srpskoj ogledao se u redovnom doprinošenju Letopisu Matice srpske, učestvovanju na naučnim skupovima i predavanjima, gde je široj publici približavao složena pitanja međunarodnog prava i geopolitike.

Geršić je bio pokretač i prvi direktor Instituta za uporedno pravo pri Matici srpskoj, osnovanog 1933. godine. Ovaj institut je imao za cilj istraživanje pravnih sistema različitih zemalja i analizu njihovog uticaja na jugoslovensko zakonodavstvo, sa posebnim osvrtom na međunarodno pravo. Njegovim vođstvom, Institut je postao važan centar za komparativnu pravnu analizu i platforma za edukaciju mlađih pravnika iz Vojvodine. Njegova predavanja u Matici srpskoj o temama poput „Pravnog statusa Dunava“ ili „Međunarodnih garancija manjinskih prava“ privlačila su brojne slušaoce i svedočila o njegovoj želji da naučno znanje učini dostupnim široj javnosti ¹. Njegov uticaj na Novi Sad se manifestovao i kroz podršku mladim talentima iz rodnog grada, kojima je otvarao vrata ka akademskoj karijeri u Beogradu i inostranstvu.

Najvažnija ostvarenja

Profesorsku karijeru Giga Geršić je započeo na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gde je izabran za docenta 1923, a potom za vanrednog profesora 1925. i redovnog profesora međunarodnog javnog prava 1930. godine. Njegova predavanja su bila poznata po jasnoći, dubini i sposobnosti da kompleksne materije približi studentima. Formirao je čitavu generaciju pravnika, koji su kasnije činili okosnicu jugoslovenske diplomatije i akademske zajednice.

Geršićevo najvažnije akademsko ostvarenje je monumentalno delo "Načela međunarodnog javnog prava" (1932), koje je postalo obavezna literatura za studente prava i referentna tačka za sve pravnike u Jugoslaviji i šire. U ovom delu, Geršić je sistematično obradio ključne institucije međunarodnog prava, uključujući izvore, subjekte, priznanje država, diplomatsko i konzularno pravo, miroljubivo rešavanje sporova i upotrebu sile. Druga značajna dela su "Pravni aspekti Dunavske plovidbe: studija o međunarodnom režimu reka" (1938), u kojoj je analizirao pravni okvir regulacije međunarodne plovidbe na Dunavu, i "Geneza međunarodnog sudstva" (1940), delo posvećeno razvoju međunarodnih sudova i arbitraže.

Osim akademskog rada, Giga Geršić je bio i aktivni državnik. Kao savetnik Ministarstva spoljnih poslova Kraljevine Jugoslavije, učestvovao je u brojnim diplomatskim misijama i međunarodnim konferencijama. Bio je član jugoslovenskih delegacija pri Društvu naroda, gde je aktivno radio na kodifikaciji međunarodnog prava i zagovarao principe kolektivne bezbednosti i mirnog rešavanja sporova. Njegova ekspertiza bila je ključna u formulisanju jugoslovenskih stavova o pitanjima sukcesije, teritorijalnog integriteta i zaštite manjina u međuratnom periodu ².

Kao plodan publicista, Geršić je redovno objavljivao članke i eseje u vodećim jugoslovenskim dnevnim listovima poput Politike i Vremena, kao i u stručnim časopisima. Njegovi tekstovi su analizirali aktuelna međunarodna pitanja, pružajući duboke uvide u političke i pravne izazove tog vremena, i često su imali funkciju edukacije javnosti o složenosti međunarodnih odnosa.

Nasleđe

Nasleđe Gige Geršića je višestruko i trajno. Njegova dela i pedagoški rad oblikovali su generacije pravnika i diplomata, ostavljajući neizbrisiv pečat na razvoj srpske i jugoslovenske pravne misli. Njegova teorija suvereniteta, posebno u kontekstu malih država, i principi mirnog rešavanja sporova, ostaju relevantni i danas. Giga Geršić se zalagao za međunarodno pravo zasnovano na principima pravde, jednakosti i poštovanja suvereniteta svih država, što je predstavljalo progresivan stav u turbulentnom periodu između dva svetska rata.

U Novom Sadu, njegovom rodnom gradu, ulica na Telepu nosi njegovo ime, kao trajno priznanje njegovom doprinosu. Posthumno je ustanovljena i nagrada "Giga Geršić" za izuzetan doprinos u oblasti međunarodnog prava i diplomatije, koja se dodeljuje mladim istraživačima. Njegova dela se i danas proučavaju na pravnim fakultetima, a arhivska građa o njegovom radu i delovanju, posebno u Matici srpskoj, predstavlja dragocen izvor za istraživače istorije prava i međunarodnih odnosa. Njegov život i rad služe kao inspiracija za sve one koji teže unapređenju pravne nauke i uspostavljanju pravednijeg međunarodnog poretka ³.

---

Fusnote:

---

Literatura i reference:

• Đorđević, Milan. Giga Geršić: Život i delo. Novi Sad: Akademska knjiga, 2018.
• Jovanović, Dragan. Srpska pravna misao u međuratnom periodu: Od Gige Geršića do Aleksandra Belića. Beograd: Službeni glasnik, 2021.
• Petrović, Petar (ur.). Zbornik radova sa naučnog skupa "Giga Geršić i međunarodno pravo". Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020.