Novi Sad

Bora Kosanović (1932–2010) predstavlja jednu od najznačajnijih figura u istoriji hortikulture i pejzažne arhitekture grada Novog Sada u drugoj polovini XX veka. Svojim Vizionarskim pristupom urbanom zelenilu, temeljnim naučnim obrazovanjem i posvećenim praktičnim radom, Kosanović je iz temelja transformisao vizuelni identitet Srpske Atine. Njegov rad je prevazišao okvire puke komunalne delatnosti, prerastajući u trajnu umetničku i ekološku baštinu koja i danas definiše ekološki standard i estetsku vizuru ovog grada na Dunavu.

Mladost i obrazovanje

Bora Kosanović rođen je 1932. godine u Sremskim Karlovcima, u građevinskoj porodici sa snažnim utemeljenjem u tradicionalnim vrednostima i poštovanju prirodnog okruženja. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, dok je Klasičnu gimnaziju pohađao u Novom Sadu, gde se prvi put susreo sa urbanističkim planovima istorijskog jezgra grada i njegovim skromnim, ali tradicijom bogatim zelenim površinama.

Ljubav prema botanici i primenjenoj umetnosti odvela ga je na Poljoprivredni fakultet Univerziteta u Beogradu, gde je diplomirao 1956. godine na odseku za hortikulturu. Tokom studija, Kosanović je pokazao izuzetno interesovanje za istoriju vrtne umetnosti i agronomiju, te se usavršavao na prestižnim evropskim univerzitetima u Beču i Briselu ¹. Njegov teorijski okvir oslanjao se na sintezu srednjoevropske škole pejzažne arhitekture i modernističkih principa funkcionalnosti urbanog prostora, što će kasnije predstavljati temelj njegovog delovanja u Vojvodini.

Rad i delovanje u Novom Sadu

Po povratku sa studija i usavršavanja, Kosanović se 1960. godine trajno nastanjuje u Novom Sadu. Radni vek je započeo u okviru tadašnjeg Gradskog zelenila, gde je ubrzo napredovao do pozicije glavnog inženjera za razvoj i projektovanje. U periodu brze industrijalizacije i demografskog rasta Novog Sada, kada je grad širio svoje granice na račun dotadašnjih poljoprivrednih dobara i ritova, Kosanović je insistirao na načelu da zelene površine nisu luksuz, već bazična infrastruktura zdravog urbanog života.

Njegov rad karakterisala je duboka posvećenost očuvanju autohtonih biljnih vrsta, ali i smelost u uvođenju egzotičnog dendrološkog materijala koji se uspešno prilagodio panonskoj klimi. Kosanović je aktivno sarađivao sa urbanistima Urbanističkog zavoda Novog Sada, osiguravajući da svaki novi stambeni blok, poput Limana ili Grbavice, dobije adekvatnu proporciju parkovskog prostora. Njegova vizija Novog Sada kao "grada-vrta" postala je zvanična smernica u prostornom planiranju tokom šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka.

Najvažnija ostvarenja

Najznačajniji doprinos Bore Kosanovića vezan je za projektovanje, rekonstrukciju i revitalizaciju najznačajnijih javnih zelenih površina u Novom Sadu. Dunavski park, kao centralni urbani park i kulturno dobro od izuzetnog značaja, najvećim delom duguje svoj današnji prepoznatljivi izgled upravo njegovoj stručnoj intervenciji iz 1968. i 1974. godine ². Kosanović je vešto očuvao romantičarsku strukturu parka iz XIX veka, istovremeno unapredivši njegovu hidrotehničku osnovu, osvetljenje i botanički diverzitet, uključujući i čuveni fond retkih stabala.

Pored Dunavskog parka, Kosanović je rukovodio kompletnim pejzažnim uređenjem Futoškog parka, kao i kreiranjem novih zelenih koridora duž Bulevara cara Lazara i kejjskih površina pored Dunava. Njegov estetski rukopis prepoznatljiv je po pažljivo odabranim vizura, smeni otvorenih travnatih i zatvorenih šumskih partija, kao i po diskretnom uklapanju skulptura i memorijalnih obeležja u prirodni ambijent. Posebnu pažnju posvetio je i hortikulturnom uređenju prostora oko Petrovaradinske tvrđave, nastojeći da fortifikacioni kompleks spoji sa prirodom donjeg dela grada.

Nasleđe

Bora Kosanović je preminuo 2010. godine u Novom Sadu, iza sebe ostavljajući ne samo fizičke prostore koji i danas služe kao pluća grada, već i bogatu pisanu građu, stručne radove i projektnu dokumentaciju koja se danas čuva u gradskim arhivama. Njegov doprinos nauci i struci prepoznat je kroz brojna društvena priznanja, među kojima se ističe Oktobrska nagrada grada Novog Sada za životno delo i izuzetne zasluge u oblasti urbanizma i hortikulture.

Nasleđe Bore Kosanovića danas živi u svesti Novosađana koji njegove parkove doživljavaju kao neraskidivi deo svog identiteta. Njegov pedagoški rad sa mlađim inženjerima i arhitektama postavio je temelje moderne novosadske škole pejzažne arhitekture, koja i u savremenim uslovima tranzicije nastoji da brani principe održivog urbanog razvoja i očuvanja zelenog fonda ³.

Literatura i reference

1. Petrović, Milan. Zeleni prstenovi Novog Sada: Istorijat i razvoj hortikulture od 1918. do 1990. godine. Matica srpska, Novi Sad, 2004.
2. Stanković, Jelena. Pejzažna arhitektura Vojvodine: Značajni autori i projekti. Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet tehničkih nauka, 2012.
3. Kosanović, Bora. Urbana ekologija i parkovski sistemi Novog Sada. Zbornik radova Instituta za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 1988.